WAAR ROME BEGON
Palatijn: Waar Rome begon
De heuvel van de stichtingsmythe en de ijzertijdhutten, van republikeinse villa's, Augustus' woning en Domitianus' immense paleis — de heuvel die ons het woord 'paleis' schonk.
Check dates and availability ↗De heuvel waar Rome begon
De Palatijn is de meest legendarische van de zeven heuvels van Rome, want hier geloofden de Romeinen dat hun stad was geboren. De legende plaatste de grot van de wolvin die Romulus en Remus zoogde aan de voet van de heuvel, en liet Romulus de stad zelf op de Palatijn stichten. Opmerkelijk genoeg geeft de archeologie het verhaal enige steun: opgravingen hebben paalgaten en sporen van ijzertijdhutten op de heuvel blootgelegd, daterend uit ongeveer de achtste eeuw voor Christus — precies de periode die de traditie aan de stichting toeschrijft. Of er ooit een man heeft bestaan die Romulus heette, doet er niet toe: er woonden zeker mensen hier aan het begin van Rome. Wanneer u op de Palatijn staat, staat u op de grond die de Romeinen zelf beschouwden als de oorsprong van alles wat volgde — de mythische stichting en de archeologische op één en dezelfde plek.
De adres van de elite van de Republiek
Lang voordat de keizers kwamen, was de Palatijn de meest modieuze wijk van Rome, de heuvel waar de vooraanstaande families van de Republiek kozen te wonen. De ligging — hoog boven het Forum, met de wind in de zeilen, dicht bij het centrum maar boven de massa — maakte het in de oudheid het equivalent van het beste adres van de stad. Cicero had hier een huis; naar verluidt ook Marcus Antonius en andere vooraanstaande mannen van die tijd. Het is geen toeval dat het woord 'paleis' en zijn equivalenten in Europese talen is afgeleid van Palatium, de naam van deze heuvel: de plek werd zozeer geassocieerd met statige residenties dat de naam ervan het woord ervoor werd. Toen Augustus hier zijn thuis vestigde, bouwde hij op grond die al synoniem stond voor macht en prestige.
Augustus en de eerste keizerlijke residenties
De eerste keizer van Rome, Augustus, werd geboren op of nabij de Palatijn en vestigde er bewust zijn residentie, waarmee hij een precedent schiep dat elke keizer na hem zou volgen. Om zorgvuldig de schijn van een koning te vermijden, woonde hij in wat naar keizerlijke maatstaven een relatief bescheiden huis was, naast het zogeheten Huis van Livia, genoemd naar zijn echtgenote. Beide bewonen buitengewone muurschilderingen — rijk gekleurde Romeinse fresco's met architectuur, tuinen en figuren, tot de mooiste die ergens bewaard zijn gebleven — en de toegang ertoe is beperkt en soms apart te betalen. Augustus liet hier ook een grote tempel voor Apollo verrijzen, waarmee hij zijn eigen huis aan de goden verbond. Hier begint werkelijk het idee van de keizer die op de Palatijn woont — en het woord 'palies' zelf.
Het paleis van Domitianus: de keizer als god
De dominante ruïnes van de Palatijn behoren tot het immense paleiscomplex dat aan het einde van de eerste eeuw na Christus voor keizer Domitianus werd gebouwd, doorgaans toegeschreven aan de architect Rabirius. Het bestond uit verschillende delen: de Domus Flavia, de publieke en ceremoniële vleugel met grandioze audiëntiezalen waar de keizer de wereld ontving; de Domus Augustana, de privé-keizerlijke residentie op meerdere aflopende niveaus; en een grote verzonken tuin in de vorm van een stadion, het zogenaamde Hippodroom, voor het vermaak van de keizer. De schaal was bewust overweldigend, ontworpen om elke bezoeker te doordringen van het besef dat de eigenaar meer was dan een gewoon mens. Eeuwenlang bleef dit de werkzame zetel van de Romeinse macht, en de torenhoge bakstenen omhulsels kronen nog steeds de heuvel, en geven nergens ter wereld een beter beeld van hoe keizers werkelijk leefden.
De renaissancetuinen bovenop
Een van de verrassingen van de Palatijn is een laag van schoonheid die eeuwen later over de ruïnes werd uitgespreid. In de zestiende eeuw legde de machtige familie Farnese een van de eerste echte botanische tuinen van Europa aan bovenop het begraven paleis van Domitianus — de Farnese-tuinen, of Horti Farnesiani. Terrassen, met bomen omzoomde wandelpaden, een paviljoen en uitkijkpunten werden aangelegd over het antieke puin, waardoor de heuvel van de keizers veranderde in een renaissancistische lusttuin. Vandaag de dag vormen de tuinen een schaduwrijk, groen tegenwicht voor het kale steen dat elders op het terrein zichtbaar is, en een welkome plek om even stil te staan in de hitte. Ze herinneren er ook aan dat het verhaal van de Palatijn niet ophield met de val van Rome: pausen en prinsen bleven de heuvel vormgeven, lang nadat de laatste keizer er was vertrokken.
De uitzichten, en het eerlijke eerbetoon aan de heuvel
De Palatijn biedt de mooiste uitzichten van het hele terrein, en die zijn niet toevallig — de keizers kozen de heuvel mede vanwege precies dit uitzicht over de stad. Vanaf de zuidelijke rand kijk je recht omlaag naar de Circus Maximus, de enorme wagenrenbaan, en je kunt je voorstellen hoe de keizer vanuit zijn eigen paleis naar de races keek. Vanaf andere punten strekt het Forum zich beneden uit en rijst het Colosseum daarachter op. Veel bezoekers, uitgeput na het amfitheater en het Forum, geven de Palatijn een vermoeide twintig minuten; het verdient veel meer. Kom hier met nog wat energie naar boven, wandel door de paleisruïnes en de tuinen, neem de uitzichten in je op, en je begrijpt iets wat het Forum alleen je niet kan tonen — hoe het voelde om op Rome neer te kijken als zijn heerser.