ΣΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ
Μια Μέρα στους Αγώνες του Κολοσσαίου
Πρωινά κυνήγια, μεσημεριανές εκτελέσεις, απογευματινοί μονομάχοι — η δομή μιας ημέρας αγώνων, το πλήθος ταξινομημένο κατά βαθμό, και η μεγάλη τέντα που τους σκίαζε.
Check dates and availability ↗Η δομή μιας ημέρας
Μια μέρα στο Κολοσσαίο ακολουθούσε ένα χονδρικό πρόγραμμα, και το να το γνωρίζετε σάς βοηθά να φανταστείτε το κτίριο σε χρήση και όχι σε ερείπια. Το πρωί συνήθως άνοιγε με τις venationes, τα κυνήγια και τις επιδείξεις άγριων ζώων. Γύρω στο μεσημέρι ερχόταν το πιο ζοφερό διάλειμμα — δημόσιες εκτελέσεις, συχνά καταδικασμένων εγκληματιών, σκηνοθετημένες για το πλήθος ενώ πολλοί θεατές έκαναν διάλειμμα για μεσημεριανό. Το απόγευμα έφερνε τότε το κύριο γεγονός για το οποίο είχε πραγματικά έρθει το κοινό: τις μονομαχίες, τα munera, που δίνονταν σε ζευγαρωμένα ζεύγη μέχρι την αποκορύφωση. Ολόκληρο το θέαμα ήταν δωρεάν, χρηματοδοτούμενο από έναν αυτοκράτορα ή αξιωματούχο που επιζητούσε τη λαϊκή εύνοια, και μπορούσε να διαρκέσει μία μόνο μέρα ή, για μια μεγάλη περίσταση, πολλές διαδοχικές μέρες. Ήταν, ουσιαστικά, μια ολόκληρη μέρα μεγαλειώδους ψυχαγωγίας, προσεκτικά χρονισμένη από τα θηρία στο αίμα και στους αστέρες μαχητές.
Τα κυνήγια άγριων ζώων
Οι πρωινές venationes ήταν θεάματα εξωτικής σφαγής σε κλίμακα δύσκολη να φανταστεί κανείς σήμερα. Ζώα μεταφέρονταν στη Ρώμη από όλο τον γνωστό κόσμο — λιοντάρια και λεοπαρδάλεις από την Αφρική, αρκούδες από τον βορρά, κροκόδειλοι, στρουθοκάμηλοι, ακόμη και ελέφαντες — και είτε κυνηγούνταν από ένοπλους ειδικούς που ονομάζονταν venatores είτε στήνονταν να πολεμήσουν μεταξύ τους. Περίτεχνα σκηνικά μπορούσαν να ανέβουν από το υπόγειο για να μετατρέψουν την αρένα σε δάσος ή βραχώδες τοπίο για την επίδειξη. Οι αρχαίες πηγές δίνουν τεράστιους αριθμούς ζώων που σκοτώθηκαν στους μεγάλους εναρκτήριους αγώνες και σε μεταγενέστερες γιορτές· τα νούμερα μπορεί κάλλιστα να είναι υπερβολικά, αλλά η όρεξη για αυτού του είδους το θέαμα, και το κόστος του, ήταν σίγουρα τεράστια. Η ζήτηση για θηρία ήταν τόσο μεγάλη που πιστεύεται ότι αποδεκάτισε την άγρια ζωή σε τμήματα της αυτοκρατορίας.
Πενήντα χιλιάδες άνθρωποι, καθισμένοι κατά βαθμό
Το Κολοσσαίο δεν χωρούσε απλώς ένα πλήθος· το ταξινομούσε. Η ιεραρχία της ρωμαϊκής κοινωνίας αποτυπωνόταν απευθείας στη διάταξη των εδωλίων. Ο αυτοκράτορας και οι Εστιάδες Παρθένες είχαν τις καλύτερες θέσεις στην άκρη της αρένας· οι γερουσιαστές κάθονταν στο χαμηλότερο επίπεδο, κοντά στη δράση, μερικές φορές σε δικές τους επώνυμες θέσεις· πίσω και πάνω τους έρχονταν οι ιππείς, έπειτα οι απλοί άνδρες πολίτες, και ψηλότερα απ' όλους, πιο μακριά από την αρένα, οι γυναίκες και οι φτωχότεροι. Αριθμημένες είσοδοι, σκάλες και διάδρομοι — τα vomitoria — κατεύθυναν αποτελεσματικά κάθε κάτοχο εισιτηρίου στο σωστό τμήμα, ώστε μια γεμάτη αίθουσα να μπορεί να καθίσει, και αργότερα να αδειάσει, με εντυπωσιακή ταχύτητα. Το να κάθεσαι στο Κολοσσαίο σήμαινε να βλέπεις, με μια ματιά, ακριβώς πού βρισκόσουν στην τάξη της ίδιας της Ρώμης.
Το velarium: η μεγάλη τέντα
Ενάντια στον ρωμαϊκό ήλιο, το αμφιθέατρο είχε μια αξιοσημείωτη απάντηση: το velarium, μια τεράστια συρόμενη τέντα που μπορούσε να τραβηχτεί πάνω από τα εδώλια για να σκιάζει τους θεατές. Σειρές πέτρινων φουρούσιων και υποδοχών ψηλά στον εξωτερικό τοίχο, ακόμη ορατές σήμερα, κρατούσαν τα κατάρτια και τα σχοινιά που τη στήριζαν. Ο χειρισμός αυτής της τεράστιας κουκούλας από καμβά και σχοινί ήταν, όπως αναφέρεται, δουλειά ενός αποσπάσματος ναυτών από τον αυτοκρατορικό στόλο του Μισηνού, ανδρών ειδικών στον χειρισμό μεγάλων πανιών σε ύψος. Το ακριβώς πόσο πλήρως κάλυπτε το velarium την αρένα, και πώς ακριβώς λειτουργούσε, είναι εν μέρει ανακατασκευασμένο παρά βέβαιο, αλλά το ότι υπήρχε μια μεγάλη ηλιοπροστατευτική τέντα είναι καλά τεκμηριωμένο. Είναι ένα ακόμη σημάδι του πόσο σοβαρά έπαιρνε η Ρώμη την άνεση του θεατή κοινού της.
Διατηρώντας το πλήθος ευχαριστημένο
Οι αγώνες ήταν πολιτικό θέατρο εξίσου με ψυχαγωγία, και οι αυτοκράτορες διαχειρίζονταν το πλήθος με προσοχή. Η δωρεάν είσοδος ήταν μόνο η αρχή: υπήρχαν, όπως αναφέρεται, διανομές τροφίμων, και μάρκες που ρίχνονταν στο κοινό — τα missilia — που μπορούσαν να ανταλλαγούν με δώρα που κυμαίνονταν από τρόφιμα έως, σε πολυδάπανες περιστάσεις, πολύ περισσότερα. Η αρένα ήταν επίσης ένας από τους λίγους χώρους όπου οι απλοί Ρωμαίοι και ο αυτοκράτορας βρίσκονταν πρόσωπο με πρόσωπο, και το πλήθος το χρησιμοποιούσε για να κάνει γνωστά τα συναισθήματά του, επευφημώντας, γιουχάροντας, ακόμη και πιέζοντας τον αυτοκράτορα να χαρίσει τη ζωή σε έναν αγαπημένο μαχητή ή να διορθώσει μια αδικία. Ένας ηγεμόνας που διάβαζε καλά τη διάθεση του κοινού κέρδιζε την εύνοιά του· όποιος αγνοούσε το πλήθος, ή έδειχνε δειλία ή σκληρότητα τη λάθος στιγμή, μπορούσε να το πληρώσει με την υπόληψή του.
Οι εικόνες, οι ήχοι και οι μυρωδιές
Αξίζει να προσπαθήσετε να φανταστείτε την αισθητηριακή πραγματικότητα, γιατί το σιωπηλό ερείπιο δεν δίνει καμία ένδειξη γι' αυτήν. Δεκάδες χιλιάδες φωνές βρυχώνταν, λαχάνιαζαν και φώναζαν συνθήματα· σάλπιγγες και ένα υδραυλικό όργανο σημάδευαν τη δράση· η άμμος τσουγκρανιζόταν ανάμεσα στους αγώνες, μερικές φορές φρεσκαριζόταν με άρωμα για να καλύψει ό,τι χυνόταν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Στη ζέστη, κάτω από την τέντα, στριμωγμένο ώμο με ώμο, το πλήθος έτρωγε, στοιχημάτιζε στα αποτελέσματα και ακολουθούσε αγαπημένους μαχητές όπως οι φίλαθλοι ακολουθούν αθλητές σήμερα. Ναύτες δούλευαν τα σχοινιά από πάνω, ζώα βρυχώνταν από τις καταπακτές, και κάτω από τα πόδια όλων το υπόγειο αναταρασσόταν από αόρατη εργασία. Το να στέκεστε σήμερα στην αρένα, μέσα στην ησυχία, είναι ό,τι πιο κοντινό μπορείτε να φτάσετε σε εκείνη τη χαμένη βοή — και το να ξέρετε τι γέμιζε κάποτε τη σιωπή είναι αυτό που κάνει τον άδειο ωοειδή χώρο εξαιρετικό.